Nếu ngôn ngữ của phương Tây mang đậm tính triết học trừu tượng, thì Hán ngữ lại là một hệ thống ký hiệu mang tính hình ảnh hóa vật lý vô cùng sắc bén. Khi một người nói "Cheer up" trong tiếng Anh, não bộ hầu như không xuất hiện một hình ảnh nào cụ thể ngoài khái niệm "hãy vui lên". Nhưng khi hàng vạn cổ động viên trên sân vận động đồng thanh hô vang Cố lên trong tiếng trung – "Jiāyóu!" (加油!), họ đang trực tiếp bắn những luồng xung điện mạnh mẽ vào hệ thống nơ-ron vận động (Motor Neurons) của các vận động viên. Để hiểu được sức mạnh tâm lý học thể thao khủng khiếp của từ này, chúng ta phải lật lại hồ sơ lịch sử từ nguyên học và giải phẫu nó dưới lăng kính của Thuyết Mã Hóa Kép (Dual-Coding Theory).

Chữ "Jiā" (加) nghĩa là thêm vào, gia tăng. Chữ "yóu" (油) nghĩa là dầu mỡ, nhiên liệu. Toàn bộ cụm từ mang ý nghĩa vật lý thuần túy: "Đổ thêm dầu vào lửa", "Châm thêm nhiên liệu vào động cơ". Giai thoại lịch sử nổi tiếng nhất về nguồn gốc từ này bắt nguồn từ thời kỳ nhà Thanh. Quan đại thần Trương Anh, vì xót thương cho những sĩ tử nghèo phải thức đêm dùi mài kinh sử nhưng không có tiền mua dầu thắp đèn, đã phái nha dịch đi tuần đêm. Thấy nhà nào có thư sinh đang đọc sách, nha dịch sẽ châm thêm một muôi dầu vào chiếc đèn cạn kiệt và hô to: "Đại nhân thêm dầu (Jiāyóu) cho ngươi!". Lời nói đó không chỉ thắp sáng căn phòng đen tối, mà nó thắp sáng niềm hy vọng mãnh liệt về một con đường khoa cử đổi đời.

Từ góc nhìn của Khoa học thần kinh, não bộ con người phản ứng với các động từ chỉ hành động vật lý (Action verbs) mạnh mẽ gấp 3 lần so với các tính từ chỉ trạng thái tĩnh. Khi nghe khẩu lệnh "Jiāyóu", trung khu thị giác sẽ mường tượng ngay ra hình ảnh ngọn lửa đang bùng cháy dữ dội hoặc động cơ gầm rít khi được nạp thêm nhiên liệu. Hình ảnh (Visual imagery) cực kỳ bạo liệt này ngay lập tức gửi tín hiệu đến hạch hạnh nhân (Amygdala), kích hoạt tuyến thượng thận giải phóng hormone Adrenaline và Noradrenaline vào máu. Nhịp tim tăng lên, đồng tử giãn ra, và cơ bắp căng cứng để chuẩn bị cho trạng thái "Chiến đấu hoặc Bỏ chạy" (Fight or Flight).

Đồng thời, sự cộng hưởng của âm thanh "Jiāyóu" khi được hô vang bởi một tập thể lớn sẽ tạo ra sự Đồng bộ hóa sóng não (Brain-wave synchronization), giải phóng nồng độ Dopamine khổng lồ, khiến cá nhân cảm thấy mọi rào cản đau đớn về thể xác đều bị triệt tiêu. Đây không phải là một câu an ủi tâm lý yếu ớt; "Jiāyóu" là một câu thần chú thao túng hệ thần kinh giao cảm, biến năng lượng từ ngôn từ chuyển hóa trực tiếp thành sức mạnh cơ bắp cường độ cao.

Tham khảo: https://liteducation.vn/co-len-trong-tieng-triung/