CÁCH XỬ LÝ KHI XE NÂNG DẦU BỊ LẬT AN TOÀN VÀ ĐÚNG QUY TRÌNH

Xe nâng dầu bị lật là sự cố nghiêm trọng, có thể gây chấn thương cho người vận hành, làm hư hỏng hàng hóa và tạo nguy cơ cháy nổ do rò rỉ nhiên liệu. Trong tình huống này, điều quan trọng nhất không phải là nhanh chóng dựng xe lên mà là bảo vệ con người, cô lập khu vực và kiểm soát các mối nguy phát sinh. Doanh nghiệp cần chuẩn bị quy trình ứng phó rõ ràng để mọi người biết phải làm gì trước, trong và sau sự cố.

Vì sao xe nâng dầu có thể bị lật?

Xe nâng thường mất ổn định khi hàng hóa vượt tải, đặt lệch tâm hoặc được nâng quá cao trong lúc di chuyển. Việc chạy nhanh, quay đầu gấp, phanh đột ngột, đi qua nền dốc hoặc bề mặt gồ ghề cũng làm trọng tâm xe thay đổi. Ngoài ra, pallet hư hỏng, hàng không được cố định, lốp mòn, phanh kém, cầu hoặc hệ thống lái có độ rơ cũng có thể làm tăng nguy cơ lật.
Một nguyên nhân khác là người vận hành không quan sát kỹ lối đi, mép sàn, hố ga, ram dốc hoặc vật cản. Vì vậy, phòng ngừa luôn bắt đầu từ việc kiểm tra xe trước ca, đánh giá mặt bằng, chở đúng tải và tuân thủ tốc độ an toàn.

1. Người vận hành cần làm gì khi xe bắt đầu nghiêng?

Nếu xe nâng có dấu hiệu nghiêng hoặc sắp lật, người vận hành tuyệt đối không nên nhảy khỏi xe. Phản xạ này có thể khiến người lái rơi vào vùng xe đang đổ hoặc bị khung xe, hàng hóa đè trúng. Thay vào đó, cần ngồi yên, giữ chặt vô lăng, giữ chân vững trên sàn thao tác và cúi người về phía trước, tránh xa hướng va đập nếu có thể.
Dây an toàn phải được cài đúng trước khi xe di chuyển. Khung bảo vệ phía trên và cấu trúc bảo vệ người vận hành chỉ phát huy tác dụng khi người lái ở đúng vị trí. Không đưa tay hoặc chân ra ngoài cabin, không cố nhảy xuống và không tìm cách chống xe bằng cơ thể.

2. Ưu tiên cứu người sau khi xe đã lật

Sau khi xe dừng hẳn, người có mặt tại hiện trường cần giữ bình tĩnh và đánh giá nguy hiểm từ khoảng cách an toàn. Nếu có người bị thương hoặc mắc kẹt, hãy gọi lực lượng cấp cứu và đội ứng phó nội bộ theo quy định của cơ sở. Không tự ý kéo nạn nhân ra nếu xe, càng nâng hoặc hàng hóa vẫn có nguy cơ dịch chuyển.
Những người không có nhiệm vụ phải rời khỏi vùng nguy hiểm. Khu vực cần được rào chắn hoặc đặt biển cảnh báo để ngăn người khác tiếp cận. Chỉ nhân sự đã được đào tạo, có thiết bị phù hợp mới được tham gia cứu hộ hoặc tiếp cận xe bị lật.

3. Tắt động cơ và cô lập nguồn nguy hiểm

Nếu có thể thực hiện mà không gây thêm rủi ro, cần tắt động cơ, ngắt nguồn và giữ khoảng cách với xe. Không chạm vào dây điện hư hỏng, bộ phận nóng, bình nhiên liệu hoặc các chi tiết bị biến dạng. Xe nâng dầu bị lật có thể rò rỉ nhiên liệu, dầu động cơ, dầu thủy lực hoặc dung dịch làm mát.
Khi phát hiện mùi nhiên liệu, khói, tia lửa hoặc chất lỏng chảy ra, phải cấm mọi nguồn lửa và nguồn phát tia lửa trong khu vực. Không hút thuốc, không bật tắt thiết bị điện gần vị trí rò rỉ nếu hành động đó có thể tạo hồ quang. Việc xử lý chất lỏng tràn đổ phải tuân theo kế hoạch ứng phó của cơ sở và hướng dẫn an toàn hóa chất.

4. Không tự ý dựng xe nâng bằng phương tiện không phù hợp

Dựng lại xe nâng cần có phương án kỹ thuật, thiết bị nâng hoặc kéo phù hợp với khối lượng và trạng thái thực tế của xe. Không dùng xe khác kéo giật, không chèn vật tạm thời dưới thân xe và không đứng trong vùng có thể bị xe đổ tiếp. Người tham gia phải xác định hướng dựng, điểm neo, vùng nguy hiểm và phương án kiểm soát hàng hóa còn trên càng.
Trước khi thực hiện, cần kiểm tra nền đặt xe, khoảng trống xung quanh, đường điện trên cao, tường, kệ và các vật thể có thể bị va chạm. Nếu xe nằm gần nhiên liệu tràn, khu vực cháy hoặc kết cấu mất ổn định, phải chờ lực lượng chuyên môn xử lý.

5. Kiểm tra kỹ thuật sau khi dựng xe

Không được đưa xe trở lại làm việc chỉ vì động cơ vẫn khởi động hoặc xe có thể di chuyển. Cú lật có thể làm biến dạng khung bảo vệ, cột nâng, càng, khung gầm và cabin. Cần kiểm tra lốp, mâm, cầu, hệ thống lái, phanh, hộp số, động cơ, bình nhiên liệu, ống dẫn, dây điện, két nước và các vị trí rò rỉ.
Hệ thống thủy lực cũng cần được kiểm tra vì xi lanh, ống dầu, van và điểm nối có thể bị va đập. Dầu rò hoặc càng tụt bất thường là dấu hiệu không được phép bỏ qua. Người có chuyên môn cần đánh giá khả năng chịu lực của khung, độ ổn định của xe và tình trạng các bộ phận liên quan trước khi nghiệm thu.

6. Ghi nhận và điều tra nguyên nhân sự cố

Sau khi hiện trường an toàn, doanh nghiệp nên ghi nhận thời gian, vị trí, tình trạng hàng hóa, hướng xe đổ, điều kiện mặt sàn, thời tiết và các dấu hiệu hư hỏng. Nếu quy định nội bộ cho phép, có thể chụp ảnh từ vị trí an toàn để phục vụ kiểm tra. Người vận hành và nhân chứng cần báo cáo trung thực, không tự ý thay đổi hiện trường khi chưa được phép.
Thông tin này giúp xác định nguyên nhân thuộc về tải trọng, mặt bằng, thao tác lái, tình trạng xe hay quy trình tổ chức công việc. Kết quả cần được dùng để điều chỉnh đào tạo, biển báo, tốc độ, cách xếp hàng và lịch bảo dưỡng.

7. Phòng ngừa xe nâng dầu bị lật trong tương lai

Trước mỗi ca, cần kiểm tra lốp, phanh, lái, càng, khung nâng, dây an toàn, đèn cảnh báo và tình trạng rò rỉ. Hàng phải nằm trong tải trọng cho phép, được đặt sát lưng càng và giữ ở vị trí thấp khi di chuyển. Người lái cần giảm tốc độ khi quay đầu, đi qua giao điểm, nền dốc hoặc khu vực hạn chế tầm nhìn.
Doanh nghiệp cũng nên phân luồng người đi bộ và xe nâng, giữ lối đi thông thoáng, đánh dấu mép sàn và trang bị quy trình báo cáo sự cố. Chỉ người được đào tạo và được phân công mới được vận hành xe nâng dầu.

Kết luận

Cách xử lý khi xe nâng dầu bị lật phải đặt an toàn con người lên hàng đầu. Người vận hành cần ngồi yên, cài dây an toàn và giữ tư thế bảo vệ thay vì nhảy khỏi xe. Sau sự cố, hãy gọi hỗ trợ, cô lập khu vực, kiểm soát nguồn lửa và nhiên liệu, không tự dựng xe bằng phương tiện không phù hợp. Xe chỉ được đưa vào sử dụng lại sau khi kiểm tra toàn diện và được nhân sự chuyên môn xác nhận an toàn. Một quy trình ứng phó rõ ràng kết hợp với bảo dưỡng định kỳ, đào tạo và kiểm tra trước ca sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ lật xe trong hoạt động kho vận.