TÁC HẠI KHI XE NÂNG DẦU NÂNG TẢI NẶNG NHIỀU

Xe nâng dầu được thiết kế để nâng hàng trong một giới hạn tải trọng và tâm tải nhất định. Việc thường xuyên cho xe nâng tải nặng gần mức tối đa hoặc vượt quá khả năng cho phép có thể gây hư hỏng cơ khí, làm giảm độ ổn định và tạo ra rủi ro lớn trong khu vực làm việc.
Nhiều người chỉ chú ý đến trọng lượng ghi trên pallet mà bỏ qua vị trí tâm hàng, chiều cao nâng, độ dài càng và loại phụ kiện đang sử dụng. Trong thực tế, một tải hàng không quá nặng nhưng đặt lệch hoặc nhô xa khỏi mặt càng vẫn có thể làm xe mất cân bằng. OSHA yêu cầu người vận hành không được quá tải và phải tính đến tâm tải, cách phân bổ hàng trước khi nâng .

Vì sao nâng tải nặng nhiều làm xe nhanh xuống cấp?

Khi xe nâng phải xử lý tải nặng liên tục, nhiều bộ phận cùng chịu lực cao hơn mức làm việc thông thường. Động cơ cần tạo nhiều mô-men xoắn hơn. Hệ thống truyền động chịu tải lớn hơn. Bơm thủy lực phải duy trì áp suất cao trong thời gian dài. Càng, xích, cột nâng, trục và lốp cũng chịu lực lặp đi lặp lại.
Nếu tình trạng này kéo dài, chi tiết có thể bị mòn nhanh, nóng bất thường hoặc biến dạng. Những hư hỏng ban đầu thường biểu hiện bằng tiếng kêu, tốc độ nâng giảm, rung, rò rỉ dầu hoặc xe phản hồi chậm. Nếu vẫn tiếp tục sử dụng, lỗi nhỏ có thể phát triển thành sự cố nghiêm trọng.

1. Tăng nguy cơ lật xe và rơi hàng

Đây là tác hại nghiêm trọng nhất khi xe nâng dầu nâng tải nặng nhiều. Khi tải được đưa lên càng, trọng tâm chung của xe và hàng dịch chuyển về phía trước. Nếu tải vượt giới hạn hoặc tâm tải nằm xa hơn thông số cho phép, trọng tâm có thể vượt ra khỏi vùng ổn định của xe.
Xe càng mất ổn định khi tải được nâng cao, cột nâng nghiêng về phía trước, hàng bị lệch hoặc xe đang chạy trên nền dốc. Khi quay gấp, phanh đột ngột hoặc đi qua nền gồ ghề, lực quán tính tiếp tục làm xe dễ nghiêng và lật. Cơ chế ổn định của xe nâng cho thấy trọng tâm nâng cao sẽ làm vùng an toàn thu hẹp hơn .
Tải nặng cũng có thể làm pallet biến dạng, hàng trượt khỏi càng hoặc đổ về phía người và phương tiện xung quanh. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào cảm giác “xe vẫn nâng được” để đánh giá khả năng làm việc.

2. Làm quá tải hệ thống thủy lực

Bơm thủy lực, van, xi lanh, ống dẫn và phớt là các bộ phận trực tiếp tạo lực nâng. Khi tải lớn được nâng thường xuyên, bơm phải làm việc ở áp suất cao và lâu hơn. Dầu thủy lực có thể nóng nhanh. Các phớt và đường ống cũng chịu áp lực lớn hơn.
Dấu hiệu cảnh báo gồm tốc độ nâng chậm, càng tự tụt, cột nâng giật, tiếng rít từ bơm và dầu rò quanh xi lanh hoặc đầu nối. Nếu mức dầu thấp hoặc dầu bị nhiễm bẩn, bơm có thể xảy ra hiện tượng xâm thực. Hiện tượng này tạo bọt khí và gây va đập nhỏ bên trong bơm, làm bề mặt kim loại bị mòn theo thời gian .
Không nên tự tăng áp van an toàn để xe nâng được tải nặng hơn. Việc thay đổi áp suất vượt thiết kế có thể gây hư bơm, nổ ống hoặc làm cột nâng hoạt động ngoài giới hạn.

3. Gây mòn nhanh càng nâng, xích và cột nâng

Càng nâng phải chịu lực uốn và lực nén mỗi lần đỡ hàng. Nếu thường xuyên nâng tải nặng, phần gót càng có thể mòn nhanh, cong hoặc xuất hiện vết nứt. Xích nâng chịu lực kéo lớn và có thể bị giãn, mòn chốt hoặc lệch hai bên.
Khi xích không đều, cột nâng có thể rung và di chuyển không đồng bộ. Con lăn cột cũng chịu lực lớn hơn, dễ mòn dẹt, kẹt hoặc tạo khe hở. Những dấu hiệu như tiếng lạch cạch, cột nghiêng, càng nâng giật và độ cao hai đầu càng không đều cần được kiểm tra ngay.
Không được hàn đắp hoặc nắn càng để tiếp tục dùng nếu chưa có đánh giá kỹ thuật. Các chi tiết chịu tải phải được sửa chữa hoặc thay thế theo quy trình phù hợp với thiết kế xe.

4. Làm động cơ và hệ thống truyền động nóng hơn

Xe nâng dầu phải tạo công suất lớn hơn để di chuyển và nâng hàng nặng. Khi động cơ thường xuyên làm việc ở tải cao, nhiệt sinh ra tăng. Nếu két nước bẩn, mức nước làm mát thấp, dây đai chùng hoặc bộ tản nhiệt kém hiệu quả, động cơ có thể quá nhiệt.
Hệ thống truyền động cũng chịu lực lớn khi xe khởi hành, leo dốc hoặc đổi hướng với tải nặng. Dầu hộp số và các chi tiết ma sát có thể nóng lên. Người vận hành có thể nhận thấy xe yếu, chuyển số khó, phát tiếng hú hoặc có mùi khét.
Nếu đồng hồ nhiệt tăng bất thường, không nên tiếp tục ép xe làm việc. OSHA quy định xe có bộ phận nóng vượt mức bình thường và tạo ra tình trạng nguy hiểm phải được đưa khỏi vận hành cho đến khi nguyên nhân được xử lý .

5. Làm giảm tuổi thọ lốp, bánh và cầu xe

Tải nặng làm tăng áp lực lên lốp và bánh xe. Lốp có thể mòn nhanh, xuất hiện điểm phẳng, nứt hoặc biến dạng. Với xe dùng lốp hơi, áp suất không đúng càng làm tình trạng mất ổn định rõ hơn.
Cầu trước thường chịu phần lớn lực khi xe nâng hàng, đặc biệt khi tải đặt xa hoặc cột nghiêng về phía trước. Bạc đạn, moay-ơ, chốt lái và các khớp liên kết có thể bị rơ hoặc nóng. Xe có thể rung, kéo lệch, khó điều khiển hoặc phát tiếng kêu khi quay.
Lốp mòn không đều còn làm giảm độ bám và tăng nguy cơ trượt khi phanh. Nếu hai bánh cùng cầu có kích thước hoặc độ mòn quá khác nhau, tải sẽ phân bổ không đều. Vì vậy, cần kiểm tra lốp, bánh và cầu xe thường xuyên khi công việc có tải nặng lặp lại.

6. Làm phanh và hệ thống lái phản hồi kém

Tải càng nặng thì quán tính của xe càng lớn. Khi đó, quãng đường dừng tăng và hệ thống phanh phải làm việc nhiều hơn. Nếu má phanh mòn, dầu phanh xuống cấp hoặc cơ cấu phanh không được điều chỉnh, xe có thể dừng chậm hoặc lệch hướng.
Hệ thống lái cũng chịu lực lớn khi đổi hướng. Vô lăng có thể nặng hơn, bánh lái phản hồi chậm hoặc xe không giữ được hướng đi. Những bất thường này đặc biệt nguy hiểm trong lối đi hẹp, khu vực có người qua lại hoặc gần mép sàn nâng.
Không chở tải nặng nếu phanh và lái chưa được kiểm tra. Không cố bù bằng cách chạy chậm hơn khi xe đã có dấu hiệu mất kiểm soát.

7. Tăng mức tiêu hao nhiên liệu và nhiệt lượng

Động cơ phải đốt nhiều nhiên liệu hơn để tạo lực kéo và lực nâng khi tải thường xuyên ở mức cao. Nếu công việc vượt quá điều kiện thiết kế, hiệu suất làm việc giảm và nhiệt tích tụ trong động cơ, hộp số, cầu xe và hệ thống thủy lực.
Mức tiêu hao tăng không phải là vấn đề duy nhất. Nhiệt độ cao kéo dài còn làm dầu nhanh xuống cấp, phớt lão hóa và các mối nối dễ rò rỉ. Nếu xe hoạt động trong khu vực kín, khí thải và nhiệt cũng làm điều kiện làm việc kém an toàn hơn.

8. Làm người vận hành khó kiểm soát hàng

Tải nặng khiến xe phản hồi chậm khi tăng tốc, phanh và quay đầu. Tầm nhìn có thể bị che, nhất là khi hàng cồng kềnh hoặc được xếp cao. Càng và cột nâng cũng có thể rung do tải vượt hoặc phân bổ không đều.
Khi hàng nằm lệch tâm, xe dễ nghiêng về một phía. Khi tải được đặt quá xa mặt càng, mô-men lật tăng dù trọng lượng chưa vượt mức công bố. OSHA khuyến nghị hàng phải được đặt cân giữa hai càng, phần nặng hơn nằm gần bánh trước và được giữ ổn định trước khi di chuyển .

Dấu hiệu cho thấy xe đang bị quá tải thường xuyên

Cần chú ý các dấu hiệu sau:
•Càng nâng chậm hoặc tự tụt.
•Bơm thủy lực phát tiếng rít, tiếng hú.
•Dầu thủy lực nóng hoặc rò rỉ.
•Cột nâng rung và xích giật.
•Động cơ nóng nhanh, có mùi khét hoặc khói bất thường.
•Xe yếu khi khởi hành, leo dốc hoặc quay đầu.
•Lốp mòn lệch, bánh rung hoặc cầu xe phát tiếng kêu.
•Phanh cần đạp sâu hơn và xe dừng chậm.
•Vô lăng nặng hoặc xe kéo lệch.
Khi xuất hiện các dấu hiệu này, cần hạ tải, đỗ xe ở vị trí an toàn và báo bộ phận kỹ thuật. Không tiếp tục thử bằng một tải nặng hơn để xác định lỗi.

Cách hạn chế tác hại khi làm việc với tải nặng

Trước khi nâng, kiểm tra bảng thông số tải trên xe. Xác nhận trọng lượng thực tế, tâm tải, chiều cao nâng và ảnh hưởng của phụ kiện. Nếu sử dụng bộ kẹp, bộ dịch càng hoặc càng nối dài, phải tính lại khả năng nâng theo cấu hình đó.
Đưa càng vào pallet đủ sâu, phân bổ hàng đều và giữ tải thấp khi di chuyển. Nghiêng cột về sau vừa đủ để ổn định hàng. Không quay gấp, phanh đột ngột hoặc đi nhanh khi đang chở tải. Nền làm việc phải đủ khả năng chịu lực, bằng phẳng và không có vật cản.
Thực hiện kiểm tra trước mỗi ca đối với lốp, phanh, lái, dầu thủy lực, xích, càng và cột nâng. Hệ thống thủy lực cần được kiểm tra mức dầu, rò rỉ, tình trạng ống và nhiệt độ theo lịch bảo dưỡng. Các lỗi liên quan đến cơ cấu chịu tải phải do người có chuyên môn xử lý.

Kết luận

Tác hại khi xe nâng dầu nâng tải nặng nhiều không chỉ nằm ở nguy cơ lật xe. Tải nặng kéo dài còn làm quá tải hệ thống thủy lực, mòn càng và xích, nóng động cơ, hư truyền động, xuống cấp lốp, cầu xe, phanh và hệ thống lái. Những hư hỏng này có thể làm xe mất khả năng kiểm soát và gây rơi hàng hoặc tai nạn.
Cách phòng ngừa hiệu quả là tuân thủ tải trọng và tâm tải, phân bổ hàng đúng, giữ tải thấp khi di chuyển, kiểm tra xe trước mỗi ca và ngừng sử dụng khi phát hiện bất thường. Xe chỉ nên làm việc trong điều kiện phù hợp với thông số kỹ thuật và quy trình an toàn được phê duyệt.